Khởi đầu

Trận tuyết đầu tiên của năm 1976 rơi đúng vào ngày ba mươi Tết. Thẩm Kiều vừa thức dậy, đẩy cửa sổ ra đã thấy ngay. Cô thay quần áo rồi mở cửa phòng đi ra ngoài, không cẩn thận đá phải chiếc ghế đang đặt tùy tiện giữa lối đi.

Nhà chật người đông, đồ đạc chất đống khắp nơi.

Cô hít một hơi khí lạnh cho tỉnh người, rửa mặt xong xuôi liền vào bếp giúp một tay.

Lưu Ái Hồng dậy từ bốn giờ sáng để đi chợ nấu cơm. Trong bốn đứa con, chỉ có mỗi cô là con gái, lại là thanh niên tri thức xuống nông thôn, sáu năm trời khó khăn lắm mới về nhà đón Tết một lần, bà đương nhiên không nỡ để cô làm việc, liền bảo: "Không cần con đâu, trên bàn có bánh rán đấy, ăn đi."

Vừa tốn dầu vừa tốn bột mì, món này chẳng rẻ chút nào.

Thẩm Kiều nhìn qua là biết mẹ mua riêng cho mình, bèn xé một nửa nói: "Con chia cho Ngưu Ngưu một nửa nhé."

Lưu Ái Hồng nhắc đến đứa cháu nội ba tuổi là lại hăng hái: "Không cần để phần nó, nó có trứng hấp rồi."

Nghe vậy, Thẩm Kiều trực tiếp đưa nửa cái bánh cho mẹ: "Vậy mẹ ăn đi."

Lưu Ái Hồng chưa bao giờ giành ăn với con cái, bà né rất nhanh: "Con ăn đi, mẹ không ăn."

Thẩm Kiều buồn cười nói: "Con có cho mẹ uống thuốc độc đâu mà sợ."

Lưu Ái Hồng nhìn gương mặt nhỏ nhắn và bàn tay gầy gò của con gái, xót xa nói: "Ở dưới quê chắc chẳng được ăn thứ gì ngon."

Thời buổi này, cũng chỉ có những nơi như Thượng Hải, thủ đô mới được cung ứng khá khẩm một chút, chứ nông thôn thì lấy đâu ra.

Thẩm Kiều xuống nông thôn những năm qua, tháng nào cũng có bưu kiện gửi đến, đã là người có cuộc sống ổn định nhất trong đám thanh niên tri thức rồi. Cô khá hài lòng với hiện tại, bảo: "Cũng không mệt lắm mẹ ạ."

Làm sao mà không mệt cho được, Lưu Ái Hồng lải nhải: "Ở nhà con có bao giờ phải động tay động chân đâu, giờ sờ vào tay thấy thô ráp cả rồi..."

Nói đi nói lại, bà vẫn thấy con gái mình đi xuống nông thôn là chịu khổ quá nhiều.

Hồi Thẩm Kiều mới đi, mỗi lá thư gửi về nhà đều là than khổ. Nhưng lúc đó cô mới mười lăm, tuổi nhỏ chưa hiểu chuyện, giờ thì không thể như vậy nữa. Cô chỉ biết an ủi: "Các bạn thanh niên tri thức đều rất dễ gần, cán bộ đại đội cũng là người đoan chính. Chỗ con ở cũng không đến mức quá nghèo đói, một ngày vẫn được ăn ba bữa cơm."

Có những nơi chỉ được ăn hai bữa, đó mới gọi là những ngày tháng khổ như ngậm ngải đắng.

Tiếc là lời này nghe vào tai Lưu Ái Hồng chẳng có tác dụng gì, bà lại nhắc lại chuyện cũ: "Hay là con cứ đính hôn với Trương Thuận đi."

Sắc mặt Thẩm Kiều biến đổi: "Tuyệt đối không thể."

Cô thà chết ở đại đội Quang Minh còn hơn là vì muốn về thành phố mà gả cho Trương Thuận.

Lưu Ái Hồng nghĩ đến việc mùng bảy cô đã phải đi, nóng ruột nói: "Người ta có thể sắp xếp công việc cho con đấy."

Bây giờ nhà ai mà có quyền thế lớn như vậy, chuyện tốt thế này bỏ qua thì không còn. Hơn nữa, Trương Thuận còn là đàn ông lành lặn, chẳng có tật xấu gì lớn.

Nhưng trong mắt Thẩm Kiều, anh ta toàn là khuyết điểm.

Thứ nhất là hút thuốc, ước chừng một ngày nửa bao, đứng cách nửa mét vẫn ngửi thấy mùi; thứ hai là không tôn trọng người khác, mở miệng ra là phụ nữ phải thế này thế nọ; thứ ba là hay nói tục, dường như không đệm mấy chữ đó vào là không mở miệng nói chuyện được.

Vừa nhìn thấy người là cô đã phủ quyết ngay trong lòng.

Đương nhiên, những điều này trong mắt người lớn chỉ là bới lông tìm vết.

Lưu Ái Hồng cảm thấy mấy chuyện đó không quan trọng: "Người ta có đơn vị công tác, lại có thể sắp xếp việc cho con, bố mẹ đều là cán bộ, ngoại hình cũng được, không cờ bạc trai gái, tính ra là nhà mình trèo cao đấy."

Thẩm Kiều thản nhiên cắn miếng bánh: "Ai muốn trèo thì cứ việc."

Lại bổ sung thêm: "Dù sao con cũng không cần."

Lưu Ái Hồng vốn không muốn làm hỏng không khí ngày Tết, nhưng bà vẫn lau nước mắt nói: "Mẹ chỉ có mình con là con gái, để con ở nông thôn sao mẹ cam lòng. Con cũng hai mươi tuổi rồi, tranh thủ lúc còn trẻ còn có quyền lựa chọn, vài năm nữa thì tính sao? Sức khỏe của mẹ với bố con đều không tốt, đêm nằm cứ nghĩ đến con là tim mẹ đập thình thịch, toàn gặp ác mộng, không biết ngày nào thì nhắm mắt xuôi tay..."

Thẩm Kiều im lặng hồi lâu, nghe mẹ nói cũng thấy mủi lòng, nhưng cô bảo: "Cũng chẳng kém một năm này, sang năm con cũng về rồi."

Sang năm mà cô nói là kế hoạch mà bố mẹ đã vạch ra từ trước.

Nhà có bốn đứa con, anh cả Thẩm Đạo đi Nội Mông năm 66, năm 70 nhà bỏ tiền mua việc làm nên được điều về. Anh hai Thẩm Lộ đi nông trường Vân Nam năm 68, năm 73 về tiếp quản công việc của bố. Cô thì năm 70 mới đi, theo thứ tự thì nhà vẫn đang để dành tiền, muộn nhất là sang năm, không chênh lệch bao nhiêu cả.

Lưu Ái Hồng nghe vậy thì muốn nói lại thôi: "Bố con giờ lương không cao, e là không nhanh thế đâu."

Thẩm Kiều biết, bố cô vốn là thợ bậc bốn, sau khi nhường việc cho anh hai, vì kỹ thuật giỏi nên vẫn được ở lại nhà máy thép làm việc, nhưng lương lậu chỉ tính theo tiêu chuẩn thợ học việc, mỗi tháng 21 tệ.

Mẹ cô thì trước giờ không có việc làm, chỉ làm đồ thủ công kiếm thêm, tốc độ để dành tiền đương nhiên không thể so với trước kia, cộng thêm chi phí kết hôn cho hai anh trai nữa.

Cô cũng không để bụng: "Con đã đi sáu năm rồi, chẳng lẽ lại không đợi thêm được hai năm nữa sao."

Hai năm đầu đúng là đếm từng ngày để chịu đựng, nhưng ở lâu rồi cũng thành quen, mọi thứ trở nên thân thuộc, cô cũng không còn kêu khổ nữa.

Lưu Ái Hồng thở dài một hơi kín đáo: "Tháng Sáu này là em con tốt nghiệp rồi."

Học hành không giỏi, ước chừng lên cấp ba là không thể, đi bộ đội lại càng không dám nghĩ tới, bây giờ bao nhiêu người tranh nhau vào biên chế, muốn có công việc chắc chắn phải tốn tiền, nhà tạm thời không xoay xở được, tính đi tính lại chỉ còn con đường xuống nông thôn.

Thẩm Kiều hiểu nỗi lo của bố mẹ: "Hay là để nó đến chỗ con đi, chị em có nhau cũng dễ bề chăm sóc."

Đây cũng là một cách, nhưng Lưu Ái Hồng cũng không nỡ. Bà thực ra có chút ích kỷ, muốn mượn mối hôn sự với nhà họ Trương để lấy tiền lo việc làm cho con gái nhường lại cho con trai út, như vậy cả hai đứa đều được ở lại Thượng Hải, chẳng phải là vẹn cả đôi đường sao.

Nhưng bà không thể nói thẳng ra, chỉ có thể nói bóng nói gió.

Thẩm Kiều hoàn toàn không nhận ra, chỉ nghĩ là mẹ quá mong mình được ở nhà.

Gạt những chủ đề không thích ra sau đầu, cô xắn tay áo lên giúp việc nhà.

Hai mẹ con dậy sớm, một lúc sau mọi người mới lục tục thức dậy.

Nhà họ Thẩm là kiểu tam đại đồng đường, sống chung hơn mười miệng ăn, cơ bản đều phải đi làm. Nhà máy ngày ba mươi Tết cũng không nghỉ, ai nấy ăn sáng xong đều ra cửa, chỉ còn lại bốn "kẻ thất nghiệp".

Thẩm Kiều bế cháu trai Ngưu Ngưu, đút trứng hấp cho bé, thấy cậu em Thẩm Lương không ra ngoài, cô ngạc nhiên: "Sao em không đi chơi với bạn?"

Thẩm Lương năm nay 15 tuổi, đang học lớp tám, cái tuổi thích la cà ngoài đường, ngày nào cũng không thấy mặt ở nhà.

Cậu bê một cái ghế nhỏ ngồi ngay cửa bếp: "Hôm nay mẹ làm món ngon mà."

Thẩm Kiều đã quá lâu không đón Tết ở nhà, cô quên bẵng mất ngày này, đập tay lên trán: "Đúng thật."

Hồi nhỏ cô cũng thế, cứ canh chừng bên bếp không chịu đi, giờ nhớ ra, mắt cũng dán chặt vào trong bếp.

Ngưu Ngưu ngồi trên đùi cô cô, mắt cũng nhìn theo.

Lưu Ái Hồng quay đầu lại thấy ba cái đầu lớn nhỏ này, buồn cười bảo: "Để mẹ làm cho mấy đứa ít sủi cảo trứng ăn trước nhé."

Thẩm Kiều thèm đến ch** n**c miếng, ghé sát vào xem: "Con cũng phải học lỏm một chút mới được."

Cô biết nấu món thường ngày, nhưng cũng chỉ ở mức tạm ổn, mấy món kiểu này thì đúng là không rành lắm.

Hai mẹ con đang đứng bên bếp than tổ ong trò chuyện thì bên ngoài có tiếng gõ cửa.

Thẩm Lương đứng bật dậy: "Để em đi mở."

Thẩm Lương mở cửa, nhìn rõ người tới thì hơi kinh ngạc, chào hỏi: "Anh Trương."

Thẩm Kiều nghe thấy tiếng thì thò đầu ra nhìn, sắc mặt không mấy vui vẻ: "Mẹ, sao anh ta lại tới đây?"

Lưu Ái Hồng cũng không rõ, nhưng vẫn bảo: "Con lịch sự chút đi, khách đến nhà mà."

Bà đặt đồ trong tay xuống đi ra phòng khách: "Tiểu Trương tới rồi đấy à."

Hai tay Trương Thuận xách đầy quà cáp, lịch sự nói: "Cháu đến chúc Tết sớm ạ, sư phụ có nhà không bác?"

Anh ta từng là học viên của Thẩm Văn Hoa, gọi là sư phụ cũng không sai, nhưng trong lúc nói chuyện, mắt cứ đảo quanh người Thẩm Kiều, ý đồ đã quá rõ ràng.

Trong lòng Thẩm Kiều phản cảm, thầm nghĩ chẳng lẽ bố cô chưa nói rõ ràng sao, tại sao ngày như thế này còn tìm đến, làm bộ làm tịch y như con rể chính thức vậy.

Cô không nói một lời, cứ thế tự mình chơi với cháu trai.

Như vậy đã là rất bất lịch sự, Lưu Ái Hồng trừng mắt nhìn con gái một cái đầy cảnh cáo, rồi mời khách ngồi: "Hôm nay ông ấy đi làm, cháu không phải đi à?"

Trương Thuận ngồi trên ghế sofa: "Cháu được nghỉ, nên tranh thủ ghé qua một chuyến."

Thấy Thẩm Kiều không đếm xỉa đến mình, anh ta nói: "Kiều Kiều, anh có mang quà cho em này."

Vốn đã là người mình không thích, còn gọi "Kiều Kiều" cái gì chứ, nghe mà nổi hết cả da gà.

Thẩm Kiều cười không nổi: "Không dám để anh tốn kém, tôi không nhận đâu."

Trương Thuận tự ý lấy đồ từ trong túi ra: "Khăn quàng lông dê, màu đỏ, rất hợp với em."

Anh ta vừa nói vừa tiến về phía Thẩm Kiều, còn giơ tay muốn quàng cho cô.

Thẩm Kiều giật mình lùi thẳng về phía sau: "Anh làm gì thế?"

Trương Thuận thấy cô phản ứng mạnh, cười nói: "Thẹn thùng à, vậy em tự quàng đi."

Thẩm Kiều nghe thấy có gì đó sai sai, nhíu mày: "Tôi không cần."

Lại bị mẹ lườm cho một cái, cô đành nói uyển chuyển: "Quý giá quá, tôi không nhận được."

Điều kiện gia đình Trương Thuận đúng là tốt thật, anh ta bảo: "Cũng chỉ mười mấy tệ thôi, em thích là được."

Thẩm Kiều thầm nghĩ, đó là gần một tháng lương của bố cô đấy, quan hệ của bọn họ đã đến mức này đâu, cô xua tay liên tục: "Không được không được."

Trương Thuận quyết tâm muốn tặng: "Em cứ đeo đi, hôm nào anh lại mua cho em chiếc áo khoác dạ nữa."

Món đó phải tầm năm sáu mươi tệ trở lên.

Lưu Ái Hồng nghe mà choáng váng, trong lòng rất mong chờ có thể vun vén được cuộc hôn nhân này, chưa bàn đến chuyện khác, chỉ nhìn tấm chân tình này của Trương Thuận cũng thấy đáng giá rồi.

Nhưng Thẩm Kiều chẳng mảy may động lòng, cô nín thở mà vẫn cảm thấy mùi thuốc lá trên người anh ta cứ xộc vào lục phủ ngũ tạng, thầm nghĩ thế này mà sống chung thì xong đời, cô không thể chịu đựng thế này cả đời được.

Cô lắc đầu: "Không cần, tôi có quần áo mặc rồi."

Trương Thuận cười: "Ngốc ạ, đính hôn thì chẳng phải nên mặc quần áo mới sao."

Đính hôn gì cơ? Ai định đính hôn?

Sắc mặt Thẩm Kiều trắng bệch, cô nhìn sang mẹ mình.

Lưu Ái Hồng cũng mờ mịt, ngập ngừng: "Tiểu Trương này, sư phụ cháu nói với cháu thế nào?"

Trương Thuận ngược lại sững người: "Nói gì ạ?"

Tim Lưu Ái Hồng hẫng một nhịp, nghĩ đến sự ấp úng của chồng khi nhắc đến chuyện này, bà lấp l**m: "Không có gì, không có gì."

Thẩm Kiều sốt ruột, thốt lên: "Ai nói là đính hôn, tôi không đồng ý."

Trương Thuận rõ ràng cũng không lường trước được tình cảnh này: "Nhưng anh đã bàn bạc kỹ với sư phụ rồi mà."

Thẩm Kiều thấy thật không thể tin nổi: "Là đính hôn với tôi, chứ có phải với bố tôi đâu."

Hơn nữa, bố cô đã nói là sẽ nghe theo ý cô.

Trương Thuận nói một cách đương nhiên: "Nhưng lời bố em nói mới có trọng lượng chứ."

Nghe xem đây có phải là lời của con người không, nước nhà đổi mới bao nhiêu năm rồi mà vẫn còn giữ cái thói đó.

Thẩm Kiều tức đến nổ đom đóm mắt, quát lên: "Ai nói cũng không tính, tôi chưa gật đầu!"

Lưu Ái Hồng thấy tình hình không ổn, vội nháy mắt với con trai út, Thẩm Lương liền nhanh chân chạy ra khỏi cửa đi tìm bố.

Thẩm Kiều liếc thấy hết, tức đến nỗi hai bên thái dương nhảy thình thịch, thầm nghĩ chắc chắn là có vấn đề ở đâu đó, cô dứt khoát nói: "Tôi không nói chuyện với anh nữa, đợi bố tôi về sẽ rõ."

Chỉ là trong lời khẳng định chắc nịch đó, lại ẩn chứa một nỗi bất an mơ hồ.