Người duy nhất có thể cứu

“Sự bất lực trong việc thoát ra là đặc điểm lớn nhất của bạo lực gia đình.”

Câu nói tổng kết cuối cùng vừa dứt, buổi diễn thuyết cũng khép lại.

Tại hội trường của tòa nhà Kinh Vĩ, Học viện Cảnh sát Giang Đô, từng tốp sinh viên thưa thớt đứng dậy rời đi. Một vài người vẫn còn thắc mắc về nội dung buổi diễn thuyết liền mang theo sổ ghi chú tiến lên bục giảng để hỏi.

Giảng viên trên bục là giáo sư Trần, một người tóc bạc phơ đến từ Đại học Thanh Hoa, vừa là giáo sư hướng dẫn tiến sĩ, vừa là một nhà tâm lý học nổi tiếng. Hôm nay, Trương Khai Dương trở về trường cũ là để tham dự buổi diễn thuyết công khai này.

Anh ngồi tại chỗ đợi cho đến khi những người đứng trước bục giảng thưa dần mới đứng dậy bước tới.

“Thưa giáo sư Trần, sau khi nghe bài giảng của cô, em có rất nhiều cảm xúc. Cô có còn thời gian không ạ, em có một số vấn đề chưa hiểu…” Trương Khai Dương chân thành hỏi.

Giáo sư Trần vừa dọn giáo án trên bàn, vừa nói mà không ngẩng đầu lên: “Em là sinh viên đã tốt nghiệp rồi phải không?”

“Vâng, em đã đi làm rồi ạ. Lần này quay lại là để chuyên tâm nghe bài giảng của cô.”

“Gặp vấn đề gì trong công việc à?”

Trương Khai Dương lộ vẻ bối rối. Giáo sư Trần không hỏi thêm, bà chống khuỷu tay phải lên bục giảng, hơi nghiêng người, kiên nhẫn nhìn Trương Khai Dương: “Nói đi, chàng trai. Em có thắc mắc gì?”

Trước khi đến, Trương Khai Dương đã sắp xếp sẵn những câu hỏi muốn hỏi. Nhưng khi thực sự phải nói ra, vô số câu hỏi rối như tơ vò lại mắc kẹt ở đầu lưỡi.

Nửa năm đã trôi qua kể từ khi anh cùng Ông Tú Việt đi thăm hỏi người dân để thu thập bằng chứng tố tụng.

Trong nửa năm đó, những điều tàn khốc mà anh chứng kiến ở đồn công an còn nhiều hơn cả 25 năm trước cộng lại.

Bản chất đen tối của con người ở đây bị phóng đại vô hạn, gần như nhấn chìm anh.

“Em muốn hỏi… Câu nói cuối cùng của cô, ‘bất lực trong việc thoát ra’, tại sao lại như vậy ạ?” Trương Khai Dương hỏi.

Giáo sư Trần khẽ mỉm cười, hiểu ý đáp: “Em muốn hỏi, tại sao họ có đủ tay đủ chân, không bị hạn chế tự do, lại không thể tự mình rời đi?”

Trương Khai Dương cảm thấy một sự hổ thẹn dâng lên trong lòng, giống như anh cũng trở thành một trong những người không hiểu rõ chuyện gì đã xảy ra mà lại đứng sau lưng bàn tán.

“Sự tồn tại của một nhà tù bằng sắt rất dễ nhận thấy, nhưng nhà tù vô hình mang tên ‘gia đình’ lại là thứ mà người ngoài không thể dễ dàng nhìn thấy được. Gia đình thường là cung điện của đàn ông, nhưng ít ai biết rằng, cung điện ấy cũng có thể trở thành một nhà tù cho phụ nữ và trẻ em.”

Giọng nói ôn hòa của giáo sư Trần đã xoa dịu cảm giác tội lỗi trong lòng Trương Khai Dương. Anh không kìm được ngước lên nhìn người phụ nữ tuy đã lớn tuổi nhưng lại toát ra vẻ thông tuệ này.

“Trong nhà tù ‘gia đình’ này, trẻ em trở thành tù nhân vì không có khả năng tự nuôi sống bản thân, trong khi phụ nữ thường trở thành tù nhân vì nhiều lý do như kinh tế, xã hội, tâm lý, cũng như những lời đe dọa và đánh đập thực tế.”

“Những người bị bạo hành gia đình, dù trong thời gian ngắn hay dài, đều có thể gặp phải những tổn thương tâm lý nghiêm trọng. Đây không phải là một cơn cảm lạnh thông thường, mà là một căn bệnh tâm thần nghiêm trọng có thể không bao giờ lành lặn. Một người có tâm hồn bị bệnh, ngay cả khi chân tay còn lành lặn, cũng có thể không tự mình bước ra khỏi nhà tù được.”

“Bởi vì, ngay khoảnh khắc bị tổn thương, khả năng kết nối với con người, khả năng tự cứu lấy bản thân hay tìm kiếm sự giúp đỡ của họ đều sụt giảm đi đáng kể.”

Trương Khai Dương vô thức nhíu mày: “Một người bị tổn thương tâm lý có những triệu chứng rõ ràng nào không ạ?”

“Mỗi người thể hiện theo một cách khác nhau,” giáo sư Trần chậm rãi nói. “Tuy nhiên, tất cả các tổn thương tâm lý đều có một điểm chung, đó là nỗi sợ hãi tột độ, sự bất lực, cảm giác mất kiểm soát và sắp phải đối mặt với sự hủy diệt.”

Trương Khai Dương giật mình, trước mắt anh hiện lên hình ảnh những nạn nhân bạo lực gia đình mà anh đã tiếp xúc trong thời gian gần đây. Không ai trong số họ là không có ánh mắt hoảng sợ và vẻ mặt kinh hoàng khác nhau. Những người bị bạo hành trong thời gian ngắn, biểu hiện càng rõ ràng, trong khi những nạn nhân bị bạo hành lâu dài, ánh mắt của họ thường đờ đẫn, trống rỗng, đến nỗi nỗi một chút sợ hãi cũng không còn.

“Cũng cùng một người, trong mắt chúng ta, có thể chỉ là một kẻ bạo hành đáng ghét, thậm chí chúng ta còn nghĩ rằng anh ta không cao lớn, không khỏe mạnh, thậm chí chỉ là một kẻ thất bại trong xã hội, vậy tại sao nạn nhân lại có thể cam tâm chịu đựng suốt nhiều năm, thậm chí còn chủ động ở lại và không muốn rời đi?”

Mặt Trương Khai Dương đỏ bừng. Đây chính là thắc mắc thường trực ám ảnh trong đầu anh.

“Bởi vì một người bình thường, không có bất kỳ điểm nào đáng được tôn trọng, trong mắt nạn nhân đã phải chịu đựng bạo lực nhiều năm, có thể chỉ cần nhìn thấy anh ta, cũng đủ để cơ thể người phụ nữ toàn thân cứng đờ tại chỗ, đầu óc bị lấp đầy bởi nỗi sợ hãi như bị sét đánh. Đây không phải là do lý trí, mà là một hội chứng hậu tổn thương.”

“Khi đối mặt với nguy hiểm, hệ thần kinh giao cảm của người bình thường sẽ tiết ra adrenaline, khiến cơ thể ở trong trạng thái cảnh giác. Cảm giác bị đe dọa về mặt tâm lý không chỉ khiến con người tập trung cao độ, mà còn có thể thay đổi nhận thức của cơ thể, khiến người ta bỏ qua những cảm giác tiêu cực như mệt mỏi và đau đớn. Cuối cùng, cảm giác bị đe dọa còn gây ra sự sợ hãi và tức giận. Những phản ứng này kết hợp lại, trang bị cho toàn bộ cơ thể và tâm trí của một cá nhân, để sẵn sàng chiến đấu hoặc chạy trốn.”

“Một khi những hành động này thất bại, thậm chí thất bại lặp đi lặp lại, con người sẽ nảy sinh phản ứng bị tổn thương. Vì sự chống cự và chạy trốn đã hoàn toàn thất bại, hệ thống tự vệ của con người cũng sụp đổ, trở nên hỗn loạn. Ngay cả khi khủng hoảng đã qua, trạng thái phản ứng quá mức cũng không thể trở lại bình thường. Một hoặc nhiều sự kiện gây tổn thương sẽ để lại những thay đổi nghiêm trọng và lâu dài đối với phản ứng k*ch th*ch sinh lý, cảm xúc, nhận thức và trí nhớ của nạn nhân.”

“Việc ở lại không phải là chủ động ở lại, mà là một thói quen sau tổn thương.”

Giáo sư Trần vừa nói vừa mỉm cười. Nụ cười của bà có một chút tiếc nuối và cay đắng.

“Những vụ bạo hành phức tạp nhất thường đến từ gia đình, do cả bạo lực tinh thần và bạo lực thể xác gây ra. Do sự kiểm soát bất thường của kẻ gây bạo hành, nạn nhân thường bị cô lập và không có ai giúp đỡ. Người duy nhất mà họ có thể dựa vào, lại là người làm tổn thương họ sâu sắc nhất. Nạn nhân bị kẻ bạo hành cố ý cách ly khỏi xã hội, có thể sau một lần bỏ trốn, lại bị kẻ bạo hành thuyết phục quay về. Thứ làm lay động họ không phải là bạo lực, mà là kẻ bạo hành hối lỗi đủ đường, bày tỏ tình yêu. Kẻ bạo hành sẽ đổ mọi lỗi lầm cho tình yêu. Mọi hành động của anh ta đều chứng minh yêu cô ấy biết bao, cần cô ấy biết bao. Tất cả là vì cô ấy chưa đủ yêu, nên anh ta mới lo lắng, bất an và mất trí đến vậy.”

“Kẻ bạo hành sẽ tiêm vào đầu nạn nhân một ý niệm, đó là ‘chỉ cần em chứng minh em đủ yêu anh, chúng ta sẽ có được hạnh phúc’. ‘Nếu em cảm thấy không hạnh phúc, đó là vì tình yêu em dành cho anh chưa đủ lớn’.”

“Nạn nhân lùi bước từng chút một, cố gắng hết sức để chứng minh tình yêu của mình. Cho đến khi trái tim của cô ấy tan nát hoàn toàn trong vòng lặp của sự rung động và tan vỡ này, để sống sót, trái tim tan vỡ của cô ấy sẽ tự phân liệt, cô ấy sẽ cố gắng tin rằng, cô ấy làm như vậy không chỉ vì sợ anh ta, mà còn vì tình yêu.”

Những lời của giáo sư Trần chẳng khác nào một cơn bão quét qua tâm hồn Trương Khai Dương.

Anh có một gia đình hạnh phúc, trong suốt quá trình trưởng thành, anh chưa từng bị ăn một cái tát dù chỉ một lần. Anh lớn lên trong ánh sáng, tự nhiên nảy sinh ý nghĩ muốn mang ánh sáng đó che chở cho người khác. Anh muốn cứu giúp những người bất hạnh, chia sẻ hạnh phúc của mình cho họ, vì vậy anh đã chọn con đường trở thành cảnh sát.

Nhưng sau khi đi làm, anh mới nhận ra rằng anh đã nghĩ mọi thứ quá đơn giản.

Quá nhiều bi kịch bất lực đã xảy ra trước mắt anh.

Anh không thể không đồng cảm với những nạn nhân đau khổ đó, trái tim anh cùng với trái tim của họ thấm đẫm trong nước mắt.

Cuộc sống cảnh sát thực tế không có những pha gay cấn, nóng bỏng như trên phim truyền hình, mà phần lớn là những khổ đau và sự bất lực.

Dù anh có tan vỡ, vụn thành hàng ngàn mảnh, thì ánh sáng của anh cũng không đủ để chia sẻ cho những người bất hạnh.

“Em có thể làm gì… để giúp họ không ạ?” Trương Khai Dương vừa mở lời, đã thấy cổ họng mình nghẹn lại. Anh nuốt xuống những cảm xúc đang cuộn trào, cố gượng một nụ cười khó coi.

“Hãy để họ tìm kiếm sự giúp đỡ của các chuyên gia tâm lý.”

Giáo sư Trần nghiêm túc nhìn thẳng vào mắt anh:

“Tổn thương tinh thần có tính lây lan. Ngay cả những nhà trị liệu chuyên nghiệp cũng có thể gặp phải hội chứng căng thẳng do phản ứng dịch chuyển ngược, huống hồ là những người bình thường chưa qua đào tạo chuyên nghiệp?”

“Không ai có thể cứu người khác, đừng bao giờ mang ý nghĩ đó. Ngay cả nhà trị liệu tâm lý cũng chỉ đang giúp bệnh nhân tự cứu lấy mình.”

“Hãy nhớ lời tôi nói,” giáo sư Trần nói một cách nghiêm trang, “Người duy nhất em có thể cứu được, chỉ có thể là chính bản thân em.”

...

Quý Kì Côn cầm lấy chiếc vali từ tay Ngụy Chỉ, kéo nó vào nhà.

“Mật khẩu cửa chính là giờ mở cửa phòng trưng bày, mật khẩu phòng ngủ là giờ chúng ta ở bên nhau. Đồ trong nhà đều là đồ dùng cho một người, em xem còn thiếu gì thì mua, tranh thủ giờ này còn dịch vụ giao đồ ăn thì gọi người mang tới nhé.”

Anh đẩy chiếc vali vào sát tường, mở tủ giày lấy một đôi bao giày đưa cho Ngụy Chỉ.

“Nhớ mua một đôi dép đi trong nhà mà em thích nhé,” anh cười nói.

“…Cảm ơn anh.”

Ngụy Chỉ cúi đầu mang bao giày vào, giọng nói vẫn còn cứng nhắc vì đau.

“Em chuyển đến sống cùng anh, tốt quá rồi. Anh đã mời em từ lâu, tiếc là em không đồng ý. Giờ thì tốt rồi, sau này ngày nào chúng ta cũng có thể thức dậy cùng nhau,” Quý Kì Côn nói.

“Em sợ làm phiền anh,” Ngụy Chỉ nói nhỏ.

“Nếu sợ phiền phức, anh còn kết hôn với em không?”

“…Cũng phải.” Ngụy Chỉ không nhịn được cười.

Dù Quý Kì Côn chưa biết về khoản nợ mà gia đình cô đang gánh, thì chỉ nhìn những vấn đề bề ngoài, cũng đã cách xa cuộc sống của những gia đình bình thường cả vạn dặm.

“Cuối cùng em cũng chịu cười rồi.”

Hai ngón tay ấn lên khóe môi đang cong lên của cô, khẽ dùng lực kéo cao hơn.

Quý Kì Côn nhìn cô cười.

“Đưa điện thoại cho anh.”

Ngụy Chỉ hơi do dự, Quý Kì Côn đã lấy điện thoại ra khỏi túi của cô. Anh mở danh bạ, dứt khoát xóa số điện thoại của Ngụy Sam, Ngụy Lai và Vương Lâm.

Tiếp đó, anh mở WeChat và QQ, yêu cầu cô xóa luôn cả số liên lạc của gia đình trên hai ứng dụng này.

“Ai là bố mẹ và em trai em?” Anh hỏi với thái độ ôn hòa nhưng không thể chối từ.

Trong bầu không khí không cho phép và cũng không nên đặt bất kỳ câu hỏi nào, Ngụy Chỉ đã xóa tất cả thông tin liên lạc của người thân.

Sau khi xóa cả số điện thoại của đồng nghiệp và bạn bè trước đó, trong danh bạ của cô chỉ còn lại một mình Quý Kì Côn.

“Không sao đâu,” Quý Kì Côn nhẹ nhàng nói, bàn tay ấm áp vuốt nhẹ lên má cô. Anh từ từ nâng cằm cô lên, nhìn thẳng vào mắt cô. “Em còn có anh mà. Em có nhớ không, anh mới là gia đình thật sự của em, và anh sẽ không bao giờ làm tổn thương em.”

Lời nói ngọt ngào đến mức khiến trái tim Ngụy Chỉ không khỏi rung động.

Những giọt nước mắt cô cố kìm nén bấy lâu, cuối cùng cũng tuôn trào.

Mặc dù cô biết tất cả đều được xây dựng trên sự dối trá, nhưng cô vẫn không kìm được mà khóc nức nở trong vòng tay anh.